Nếu bạn đang là thợ hàn, thợ điện, thợ ống nước, thợ cơ khí hoặc thợ xây dựng và đang cân nhắc sang Úc làm việc, thị trường lao động hiện nay có một điểm rất đáng quan tâm: những nghề đòi hỏi kỹ năng thực tế và kinh nghiệm làm việc đang tiếp tục nằm trong nhóm có mức thiếu hụt nhân lực cao tại Úc.
Theo Jobs and Skills Australia, cơ quan thuộc Chính phủ Úc phụ trách phân tích thị trường lao động và nhu cầu kỹ năng, Skills Priority List năm 2023 ghi nhận 36% trong tổng số 916 nghề được đánh giá nằm trong tình trạng thiếu hụt lao động trên toàn quốc. Đặc biệt, nhóm Technicians and Trades Workers – kỹ thuật viên và lao động có tay nghề có tỷ lệ thiếu hụt lên tới 50%. Trong nhóm này, toàn bộ các nghề thuộc Construction Trades Workers – nhóm nghề thợ xây dựng và Food Trades Workers – nhóm nghề thợ trong lĩnh vực thực phẩm được đánh giá là thiếu hụt.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là số liệu của Skills Priority List 2023. Kết quả công bố năm 2024 cho thấy 303 trong 916 nghề, tương đương 33%, vẫn được đánh giá là thiếu hụt. Nhóm Technicians and Trades Workers tiếp tục có tỷ lệ thiếu hụt cao, ở mức 50%. Điều này cho thấy tình trạng thiếu nhân lực có tay nghề không phải là một hiện tượng ngắn hạn mà đã kéo dài qua nhiều năm.
Đáng chú ý hơn, Jobs and Skills Australia cũng ghi nhận tình trạng thiếu hụt nhân lực đặc biệt rõ ở các khu vực vùng miền và vùng xa của Úc. Đây là những khu vực thường có nhu cầu tuyển dụng cao nhưng khó tìm được lao động địa phương có đủ kỹ năng và sẵn sàng làm việc lâu dài.
Vì sao nghề thợ lại có lợi thế tại Úc?
Khác với một số công việc có thể dễ dàng bổ sung nhân lực thông qua đào tạo ngắn hạn, các nghề như điện, cơ khí, hàn, xây dựng hay hệ thống đường ống thường yêu cầu người lao động phải có tay nghề thực tế, kinh nghiệm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn nghề nghiệp của Úc.
Đây chính là điểm khiến nguồn cung lao động trong nhóm nghề này khó tăng nhanh. Một người có thể học một số kỹ năng văn phòng trong thời gian tương đối ngắn, nhưng để trở thành một người thợ có thể thực sự làm việc độc lập, đáp ứng yêu cầu an toàn lao động và thực hiện đúng kỹ thuật thì cần quá trình đào tạo và tích lũy kinh nghiệm lâu dài.
Jobs and Skills Australia cũng chỉ ra rằng tình trạng thiếu hụt có thể xuất phát từ việc thị trường không có đủ người sở hữu kỹ năng kỹ thuật cần thiết, hoặc có người có kỹ năng nhưng không sẵn sàng ứng tuyển vào các vị trí với điều kiện làm việc hiện tại. Đối với người Việt Nam đã có nghề, bằng cấp và kinh nghiệm thực tế, đây có thể là một lợi thế đáng kể khi tìm hiểu thị trường lao động Úc. Nhưng có một điều cần hiểu thật rõ: Úc thiếu thợ không đồng nghĩa với việc cứ làm nghề thợ là chắc chắn được cấp visa.
Cơ hội việc làm và cơ hội visa là hai vấn đề liên quan nhưng không giống nhau.
Thợ hàn, thợ điện, thợ ống nước có thể đi Úc bằng con đường nào?
Một trong những hướng được người lao động có tay nghề quan tâm hiện nay là Visa 482 – Visa Kỹ năng theo nhu cầu, theo diện doanh nghiệp Úc bảo lãnh.
Visa này cho phép một doanh nghiệp Úc đã được chấp thuận bảo lãnh người lao động có kỹ năng phù hợp vào làm việc trong những vị trí mà doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm người lao động Úc phù hợp. Với diện Kỹ năng cốt lõi, nghề được đề cử phải nằm trong Danh sách Nghề Kỹ năng Cốt lõi hiện hành.
Người lao động cũng phải chứng minh mình có kỹ năng, kinh nghiệm phù hợp với nghề được đề cử và đáp ứng yêu cầu tiếng Anh, trừ trường hợp được miễn. Đối với diện Kỹ năng cốt lõi, quy định hiện hành yêu cầu ít nhất 1 năm kinh nghiệm làm việc phù hợp trong nghề được đề cử hoặc lĩnh vực liên quan, được tích lũy trong 5 năm gần nhất; kinh nghiệm có thể được tính theo hình thức toàn thời gian, bán thời gian hoặc thời vụ nếu đáp ứng điều kiện quy đổi tương ứng.
Điểm quan trọng là không phải nghề thợ nào cũng có cùng yêu cầu về đánh giá tay nghề. Cơ quan đánh giá kỹ năng phụ thuộc vào nghề và chương trình visa cụ thể. Đối với nhiều nghề thuộc nhóm nghề kỹ thuật và nghề thợ, Trades Recognition Australia (TRA) là cơ quan đánh giá kỹ năng liên quan. Người lao động cần kiểm tra đúng mã nghề, cơ quan đánh giá và chương trình đánh giá áp dụng cho trường hợp của mình trước khi bắt đầu hồ sơ.
Đánh giá tay nghề – bước người lao động không nên xem nhẹ
Đối với người đang ở Việt Nam, phần khó nhất thường không nằm ở việc tìm một cái tên nghề nghe có vẻ phù hợp, mà là chứng minh rằng kinh nghiệm và trình độ của mình thực sự tương đương với yêu cầu của nghề tại Úc.
TRA có nhiều chương trình đánh giá khác nhau tùy theo nghề, quốc tịch, kinh nghiệm và mục đích xin visa. Các chương trình có thể bao gồm đánh giá kỹ năng phục vụ Visa 482, chương trình đánh giá kỹ năng phục vụ di trú tay nghề hoặc những chương trình dành cho người đã học nghề tại Úc.
Vì vậy, một người tự giới thiệu mình là “thợ hàn 7 năm kinh nghiệm” chưa chắc đã đủ để đáp ứng yêu cầu đánh giá.
TRA có thể xem xét bằng cấp, lịch sử việc làm, tài liệu chứng minh kinh nghiệm, nội dung công việc thực tế và mức độ phù hợp giữa công việc đã làm với nghề được đề cử. Chương trình Migration Skills Assessment của TRA được thiết kế để đánh giá trình độ và lịch sử việc làm của người lao động so với tiêu chuẩn của nghề được đề cử. Đặc biệt đối với các nghề kỹ thuật, mô tả công việc thực tế rất quan trọng. Hai người cùng ghi chức danh “thợ điện” nhưng nếu công việc thực tế, bằng cấp, kinh nghiệm và phạm vi kỹ năng khác nhau thì kết quả đánh giá có thể hoàn toàn khác nhau.
Đây là lý do De1 khuyến nghị người lao động kiểm tra nghề và đánh giá tay nghề trước khi bỏ tiền cho các bước tiếp theo, thay vì chỉ dựa vào chức danh nghề đang sử dụng tại Việt Nam.
Từ Visa 482 đến Visa 186: có thể đi đến thường trú không?
Đây là phần khiến con đường nghề thợ tại Úc trở nên đáng quan tâm đối với nhiều người lao động.
Sau khi có Visa 482 và làm việc cho doanh nghiệp bảo lãnh, người lao động có thể xem xét con đường chuyển sang Visa 186 – Visa Chương trình Đề cử Người sử dụng lao động, theo diện Chuyển tiếp từ cư trú tạm thời nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại thời điểm nộp hồ sơ. Theo quy định hiện hành, người nộp hồ sơ diện này thường phải có ít nhất 2 năm làm việc toàn thời gian trong công việc được bảo lãnh, trong khoảng thời gian 3 năm trước ngày nộp hồ sơ, khi đang giữ Visa 457, Visa 482 hoặc một số loại thị thực bắc cầu đủ điều kiện. Đồng thời phải được doanh nghiệp phù hợp đề cử và đáp ứng các yêu cầu khác của Visa 186.
Một điểm rất đáng lưu ý là không nên hiểu rằng cứ làm đủ 2 năm là tự động được thường trú.
Visa 186 vẫn có các yêu cầu riêng về nghề nghiệp, kỹ năng, độ tuổi, tiếng Anh, doanh nghiệp đề cử, vị trí công việc và các điều kiện khác. Vì vậy, ngay từ thời điểm lựa chọn công việc và doanh nghiệp bảo lãnh, người lao động nên tính đến khả năng phát triển hồ sơ lâu dài thay vì chỉ nhìn vào việc “đi Úc được trước mắt”.
Làm việc ở khu vực vùng miền có phải lựa chọn tốt hơn?
Với các ngành nghề thợ, khu vực vùng miền có thể mang lại nhiều cơ hội việc làm bởi tình trạng thiếu nhân lực thường rõ rệt hơn ở những khu vực này. Jobs and Skills Australia đã ghi nhận tình trạng thiếu hụt của nhóm Technicians and Trades Workers đặc biệt đáng chú ý tại các khu vực regional và remote.
Tuy nhiên, regional không đồng nghĩa với việc visa dễ dàng một cách tự động.
Người lao động vẫn phải đáp ứng yêu cầu của loại visa, nghề nghiệp và doanh nghiệp bảo lãnh. Một số nghề còn có yêu cầu về giấy phép hành nghề hoặc đăng ký nghề nghiệp tùy theo bang hoặc vùng lãnh thổ. Bộ Di trú Úc cũng nêu rõ rằng nếu việc đăng ký hoặc cấp phép là bắt buộc đối với nghề tại nơi người lao động dự định làm việc thì người lao động phải đáp ứng yêu cầu đó.
Vì vậy, nếu bạn đang là thợ điện, thợ ống nước hoặc làm một nghề thuộc lĩnh vực xây dựng, việc xác định bang nào đang có nhu cầu tuyển dụng, nghề của bạn có yêu cầu cấp phép hay không và doanh nghiệp có khả năng bảo lãnh hay không quan trọng không kém việc tìm hiểu mức lương.
Không phải cứ “thiếu người” là chắc chắn có Visa
Đây là điều người lao động cần đặc biệt tỉnh táo.
Danh sách nghề thiếu hụt của Jobs and Skills Australia phản ánh thị trường lao động, trong khi danh sách nghề phục vụ mục đích di trú được Bộ Di trú Úc sử dụng cho từng chương trình visa là một vấn đề khác.
Bộ Di trú Úc hiện sử dụng hệ thống danh sách nghề phù hợp với từng chương trình visa và cung cấp thông tin về cơ quan đánh giá kỹ năng, mã nghề và việc nghề đó có nằm trong Danh sách Nghề Kỹ năng Cốt lõi hay không. Đối với Visa 482 và Visa 186 diện Đề cử trực tiếp, hệ thống hiện sử dụng phân loại nghề ANZSCO 2022. Đặc biệt, đối với Visa 186 diện Chuyển tiếp từ cư trú tạm thời, Bộ Di trú Úc nêu rõ rằng không áp dụng một danh sách nghề riêng theo cách của một số diện visa khác; điều kiện nghề nghiệp được liên kết với nghề mà người lao động đã được cấp visa lao động tạm thời để thực hiện. Do đó, nếu bạn đang làm thợ hàn, thợ điện, thợ ống nước hay thợ xây dựng và muốn tìm đường sang Úc, cần đánh giá toàn bộ hồ sơ, chứ không chỉ nhìn vào một dòng “nghề đang thiếu”. Nếu bạn đã có nghề và kinh nghiệm tại Việt Nam, De1 cho rằng bước đầu tiên nên là xác định chính xác nghề được đề cử và kiểm tra cơ quan đánh giá kỹ năng tương ứng.
Sau đó mới đánh giá bằng cấp, kinh nghiệm, giấy tờ chứng minh công việc, tiếng Anh, khả năng đáp ứng yêu cầu cấp phép tại Úc và cơ hội tìm doanh nghiệp bảo lãnh. Nếu hồ sơ phù hợp với hướng Visa 482, mục tiêu không nên chỉ là tìm một công việc để sang Úc. Quan trọng hơn là phải xây dựng một lộ trình có tính liên tục: đánh giá tay nghề → tìm doanh nghiệp phù hợp → Visa 482 → duy trì công việc và điều kiện bảo lãnh → xem xét Visa 186 khi đủ điều kiện.
Nếu bạn đang là thợ hàn, thợ điện, thợ ống nước, thợ xây dựng, thợ cơ khí hoặc một nghề kỹ thuật khác, đây là thời điểm đáng để kiểm tra hồ sơ một cách nghiêm túc thay vì chờ đến khi muốn sang Úc mới bắt đầu chuẩn bị.
Nguồn tham khảo: Jobs and Skills Australia; Bộ Di trú Úc
