Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng và tổ chức công việc. Tại Úc, Cơ quan Việc làm và Kỹ năng Úc (Jobs and Skills Australia – JSA) dự báo thị trường lao động trong 10 năm tới sẽ có nhiều biến động, đặc biệt với các công việc yêu cầu bằng đại học nhưng có tính lặp lại cao.
Gần 140.000 việc làm yêu cầu bằng đại học có thể giảm
Theo phân tích của JSA, số lượng việc làm yêu cầu trình độ đại học có thể giảm khoảng 139.000 vị trí trong thập kỷ tới khi AI được ứng dụng rộng rãi hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa bằng đại học mất giá trị hay tất cả công việc văn phòng sẽ biến mất. Tác động của AI phụ thuộc vào hai yếu tố chính: công nghệ giúp người lao động tăng năng suất đến đâu và bao nhiêu phần việc có thể được tự động hóa. Những vị trí có nhiều nhiệm vụ lặp lại, xử lý dữ liệu theo quy trình hoặc yêu cầu ít tương tác cá nhân có thể chịu ảnh hưởng lớn hơn.
Những nhóm nghề có rủi ro trung bình trước AI
JSA xếp một số nhóm nghề phổ biến của sinh viên tốt nghiệp ngành kinh doanh, quản lý, xã hội và văn hóa vào mức rủi ro trung bình, gồm:
- Kế toán và dịch vụ tài chính
- Hành chính và nhân sự
- Luật
- Bảo hiểm
Mức “rủi ro trung bình” không đồng nghĩa các nghề này chắc chắn bị thay thế. Trên thực tế, AI có thể đảm nhận một số tác vụ như tổng hợp dữ liệu, tạo báo cáo hoặc xử lý hồ sơ, nhưng con người vẫn cần tham gia vào việc phân tích, kiểm tra, tư vấn và đưa ra quyết định.
Các lĩnh vực được dự báo có rủi ro thấp hơn
Một số công việc được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn trước AI nhờ đòi hỏi giao tiếp, sáng tạo, phán đoán hoặc tương tác trực tiếp với con người. Các lĩnh vực có rủi ro nhìn chung thấp hơn gồm:
- Y tế
- Giáo dục
- Quảng cáo và truyền thông
- Bán hàng
- Quản lý cấp cao
Dù vậy, ngay trong những lĩnh vực này, một số nhiệm vụ cụ thể vẫn có thể được AI hỗ trợ hoặc thay thế. Vì thế, người lao động cần chủ động học cách sử dụng công nghệ thay vì chỉ tìm cách tránh né AI.
Giáo dục nghề nghiệp và nghề kỹ thuật ngày càng quan trọng
Các chuyên gia cho rằng đại học không nên được xem là con đường duy nhất sau trung học. Trong một số trường hợp, giáo dục nghề nghiệp, học nghề hoặc đào tạo kỹ thuật có thể giúp người trẻ tiếp cận thị trường lao động nhanh hơn và phù hợp hơn với nhu cầu thực tế. JSA dự báo nếu hệ thống đào tạo nghề đáp ứng kịp nhu cầu thị trường, Úc có thể tạo thêm khoảng 106.000 việc làm liên quan đến giáo dục nghề nghiệp trong 10 năm tới.
Nhu cầu nhân lực được dự báo tiếp tục tăng trong các lĩnh vực:
- Xây dựng và phát triển nhà ở
- Dịch vụ chăm sóc sức khỏe, người cao tuổi
- Kỹ thuật và điện
- Sản xuất tiên tiến
- Công nghệ và vận hành trung tâm dữ liệu
- Các ngành hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng 0
Những dự án lớn của Úc, như xây dựng thêm nhà ở, mở rộng hệ thống chăm sóc, phát triển trung tâm dữ liệu và đầu tư vào sản xuất tiên tiến, sẽ tạo thêm nhu cầu đối với lao động có kỹ năng thực hành.
Nên chọn ngành thế nào trong thời đại AI?
Thay vì chỉ quan tâm ngành nào “hot” hoặc có mức lương cao, học sinh và sinh viên nên đánh giá ngành học dựa trên khả năng phát triển lâu dài. Một ngành học có triển vọng nên giúp người học:
- Rèn tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề
- Phát triển kỹ năng giao tiếp, sáng tạo và làm việc nhóm
- Kết hợp kiến thức chuyên môn với kỹ năng công nghệ
- Có cơ hội thực tập, học việc hoặc trải nghiệm thực tế
- Dễ cập nhật kiến thức khi thị trường lao động thay đổi
Các chương trình học nghề, thực tập và học việc cũng là lựa chọn đáng cân nhắc vì giúp người trẻ tích lũy kinh nghiệm, có thu nhập và làm quen với môi trường làm việc thực tế.
Con người vẫn giữ vai trò quan trọng
Dù AI có thể xử lý ngày càng nhiều nhiệm vụ, những năng lực như phán đoán, trách nhiệm, thấu hiểu con người và thích ứng với hoàn cảnh vẫn rất khó thay thế hoàn toàn. Thị trường lao động Úc chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi. Vì vậy, lựa chọn thông minh không phải là tìm một ngành “miễn nhiễm” với AI, mà là chọn lĩnh vực giúp bạn xây dựng chuyên môn vững, phát triển kỹ năng con người và biết cách làm việc cùng công nghệ.
AI đang thay đổi thị trường việc làm Úc nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Bên cạnh các ngành đại học truyền thống, người trẻ nên cân nhắc giáo dục nghề nghiệp, nghề kỹ thuật và những lĩnh vực gắn với nhu cầu phát triển dài hạn của nền kinh tế. Một lộ trình học tập tốt cần được xây dựng dựa trên năng lực cá nhân, nhu cầu thị trường và khả năng học hỏi suốt đời.
Nguồn tham khảo: Jobs and Skills Australia và The Sydney Morning Herald.
