Trí tuệ nhân tạo đang nhanh chóng thay đổi cách học sinh học tập và cách giáo viên chuẩn bị bài giảng. Tại Úc, một số cơ quan giáo dục đã bắt đầu phát triển và đưa các công cụ trí tuệ nhân tạo vào trường học với kỳ vọng giảm khối lượng công việc cho giáo viên, đồng thời hỗ trợ học sinh học tập hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, không phải trường học nào cũng muốn chạy theo xu hướng này. Một trong những hệ thống giáo dục thay thế lớn tại Úc, Steiner Education Australia, cho biết họ không có kế hoạch phát triển một công cụ trí tuệ nhân tạo riêng dành cho giáo viên và học sinh. Quyết định này xuất phát từ quan điểm cho rằng việc đưa công nghệ vào giáo dục cần được cân nhắc kỹ, đặc biệt khi vẫn còn nhiều câu hỏi về ảnh hưởng lâu dài của trí tuệ nhân tạo đối với khả năng suy nghĩ độc lập và phát triển nhận thức của học sinh.
Đây đang trở thành một cuộc tranh luận lớn trong giáo dục Úc: AI nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ học tập hay liệu học sinh đang có nguy cơ phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ?
AI đang được đưa vào trường học Úc như thế nào?
Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục Úc không còn chỉ nằm ở mức thử nghiệm. Một số cơ quan giáo dục công lập tại New South Wales, Nam Úc và Queensland đã phát triển hoặc triển khai các công cụ trí tuệ nhân tạo dành cho giáo viên và học sinh.
Tại Queensland, Bộ Giáo dục đang sử dụng một công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh có tên Corella, dành cho giáo viên và học sinh từ lớp 7 đến lớp 10. Học sinh cần có sự đồng ý của phụ huynh để sử dụng công cụ này. Điểm đáng chú ý là Corella được thiết kế theo phương pháp gợi mở kiểu Socrates, tức là công cụ không đơn giản đưa ra ngay câu trả lời hoàn chỉnh mà hướng học sinh từng bước suy nghĩ và tìm ra lời giải.
Theo cơ quan giáo dục Queensland, mục tiêu của công cụ là hỗ trợ quá trình học tập chứ không thay thế suy nghĩ, nỗ lực hoặc khả năng sáng tạo của học sinh. Điều này cho thấy vấn đề hiện nay không còn đơn giản là “có nên sử dụng AI trong trường học hay không”, mà chuyển sang câu hỏi quan trọng hơn: “Sử dụng AI như thế nào để công nghệ hỗ trợ học sinh thay vì làm thay học sinh?”
Vì sao một số trường học lại thận trọng với AI?
Một trong những mối lo lớn nhất là hiện tượng có thể gọi là “ủy thác suy nghĩ”. Thay vì tự tìm hiểu, phân tích và giải quyết một vấn đề, học sinh có thể yêu cầu công cụ trí tuệ nhân tạo thực hiện phần khó nhất của quá trình suy nghĩ.
Ví dụ, thay vì tự xây dựng một bài luận, học sinh có thể yêu cầu AI viết toàn bộ bài. Thay vì tự giải một bài toán, các em có thể đưa đề bài cho công cụ và lấy ngay lời giải. Kết quả có thể nhanh hơn, nhưng quá trình học tập lại có nguy cơ bị rút ngắn.
Giáo sư Jason Lodge thuộc Đại học Queensland cho rằng đây là một trong những rủi ro đáng chú ý khi AI ngày càng được sử dụng sâu trong giáo dục. Theo ông, bộ não cũng giống như cơ thể ở chỗ càng được sử dụng và rèn luyện thì càng phát triển khả năng thực hiện công việc đó.
Nếu học sinh liên tục sử dụng AI để thực hiện những phần việc mà lẽ ra các em phải tự suy nghĩ, khả năng giải quyết vấn đề và tư duy độc lập có thể bị ảnh hưởng.
AI có thực sự làm học sinh kém tư duy hơn?
Câu trả lời không đơn giản là có hoặc không. Những nghiên cứu ban đầu đang đặt ra nhiều cảnh báo về sự phụ thuộc vào AI, đặc biệt đối với khả năng tư duy phản biện. Một nghiên cứu tại Anh năm 2025 với hơn 600 người tham gia cho thấy những người trẻ có mức độ phụ thuộc cao vào AI đạt kết quả thấp hơn trong các bài kiểm tra tư duy phản biện so với những người lớn tuổi có mức độ phụ thuộc thấp hơn.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi hình thức sử dụng AI đều gây hại. AI có thể thực hiện những nhiệm vụ mang tính hỗ trợ và giúp học sinh tập trung vào phần quan trọng hơn của bài học.
Chẳng hạn, nếu học sinh đang học một môn mà ngữ pháp và chính tả không phải mục tiêu chính, việc sử dụng AI để kiểm tra lỗi hoặc hỗ trợ cấu trúc câu có thể giúp tiết kiệm thời gian. Khi đó, công nghệ đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ thay vì thay thế quá trình tư duy.
Vấn đề nằm ở cách sử dụng, chứ không chỉ nằm ở bản thân công nghệ.
Một số giáo viên cũng đang chủ động hạn chế AI
Không chỉ các trường học, một bộ phận giáo viên tại Úc cũng đang thận trọng với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo. Một giáo viên tiểu học tại khu vực đông nam Queensland cho biết ông từng sử dụng AI để tạo tài liệu đọc cho học sinh. Tuy nhiên, sau một thời gian, ông nhận thấy ngôn ngữ do AI tạo ra có cảm giác thiếu tự nhiên và khá “vô cảm”.
Điều này khiến ông giảm mức độ sử dụng công nghệ trong lớp học vì không muốn học sinh hình thành thói quen tiếp nhận ngôn ngữ theo một cách quá máy móc. Một giáo viên khác giảng dạy tiếng Anh và các môn thuộc nhóm khoa học xã hội cũng đặt câu hỏi: nếu những môn học này tồn tại để rèn luyện tư duy phản biện mà học sinh lại giao phần suy nghĩ đó cho máy tính, thì mục tiêu thực sự của việc học sẽ là gì?
Đây là câu hỏi đặc biệt đáng chú ý khi AI ngày càng có khả năng tạo ra câu trả lời nhanh, mạch lạc và có vẻ thuyết phục.
Trường học Steiner chọn cách tiếp cận hoàn toàn khác
Tại Samford Valley Steiner School ở phía tây bắc Brisbane, triết lý giáo dục lại đặt trọng tâm vào việc học sinh tự trải nghiệm và tự thực hiện quá trình học tập. Giám đốc nhà trường Andrew Curry đưa học sinh lớp 10 ra một con suối gần trường để sử dụng các thiết bị đo đạc truyền thống nhằm học lượng giác. Về mặt công nghệ, nhiệm vụ này hoàn toàn có thể được thực hiện nhanh hơn bằng máy bay không người lái và AI.
Nhưng theo quan điểm của nhà trường, nếu học sinh chỉ nhận được một tấm bản đồ hoàn chỉnh thì các em sẽ bỏ lỡ rất nhiều trải nghiệm trong quá trình tạo ra tấm bản đồ đó. Đây chính là điểm khác biệt quan trọng giữa làm nhanh hơn và học sâu hơn. AI có thể giúp hoàn thành một nhiệm vụ trong thời gian ngắn hơn. Nhưng giáo dục không phải lúc nào cũng hướng tới việc hoàn thành nhiệm vụ nhanh nhất.
Đôi khi, chính quá trình thử, sai, quan sát, suy nghĩ và tự tìm ra câu trả lời mới là phần có giá trị nhất.
Không phải trường học nào cũng muốn tránh AI
Ở chiều ngược lại, một số trường học tại Úc lại nhìn thấy rất nhiều tiềm năng từ trí tuệ nhân tạo. Ali Kadri, Giám đốc điều hành Trường Hồi giáo Brisbane, đang phát triển một trợ lý trí tuệ nhân tạo riêng cho trường có tên Aladin. Công cụ này không chỉ hỗ trợ tạo tài liệu học tập mà còn được kỳ vọng có thể phân tích dữ liệu về điểm số và mức độ chuyên cần để dự đoán những học sinh có nguy cơ có kết quả học tập thấp hơn trong tương lai.
Nếu hệ thống phát hiện một học sinh có dấu hiệu sa sút, giáo viên có thể được cảnh báo để chủ động can thiệp và đưa ra chiến lược hỗ trợ. Theo cách nhìn này, AI không thay thế giáo viên mà giúp giáo viên phát hiện vấn đề sớm hơn và dành nhiều thời gian hơn cho việc hỗ trợ từng học sinh.
AI có thể trở thành “trợ lý” cho giáo viên
Một số giáo viên trước đây từng hoài nghi về AI cũng đang dần tìm ra những cách sử dụng phù hợp. Vincent Parry, một giáo viên tiếng Anh tại Trường Hồi giáo Brisbane, cho biết ông bắt đầu khuyến khích học sinh sử dụng AI để đơn giản hóa những phần giải thích mà các em chưa hiểu. Điều này đặc biệt hữu ích với những học sinh sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Thay vì yêu cầu AI làm bài thay mình, học sinh có thể sử dụng công cụ để yêu cầu giải thích một khái niệm theo cách dễ hiểu hơn.
Đây là một ví dụ khá rõ về sự khác biệt giữa sử dụng AI để học và sử dụng AI để không phải học. Nếu học sinh kiểm soát công cụ, AI có thể trở thành một trợ lý hữu ích. Nhưng nếu công cụ kiểm soát cách học của học sinh, nguy cơ phụ thuộc sẽ tăng lên.
Tương lai giáo dục Úc sẽ thay đổi như thế nào?
Một trong những dự đoán đáng chú ý là vai trò của giáo viên có thể thay đổi đáng kể trong tương lai.Khi AI có thể trả lời câu hỏi của học sinh nhanh chóng và có khả năng xử lý lượng thông tin khổng lồ, giáo viên có thể không còn dành phần lớn thời gian chỉ để truyền đạt kiến thức. Thay vào đó, giáo viên có thể chuyển sang vai trò hướng dẫn, cố vấn và huấn luyện, giúp học sinh biết cách đặt câu hỏi, đánh giá thông tin, kiểm chứng câu trả lời và phát triển khả năng tư duy độc lập.
Tuy nhiên, đây cũng chính là điều khiến những trường như Steiner lo ngại. Nếu mục tiêu của giáo dục chỉ được đo bằng điểm số và tốc độ hoàn thành bài tập, AI có thể mang lại hiệu quả rất lớn. Nhưng nếu giáo dục còn phải giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, sáng tạo, kiên trì, giao tiếp và suy nghĩ độc lập, thì việc đưa AI vào trường học cần được thực hiện một cách có kiểm soát.
Học sinh Úc cần chuẩn bị gì trong thời đại AI?
Đối với học sinh đang học tập tại Úc, điều quan trọng không phải là tìm cách tránh hoàn toàn trí tuệ nhân tạo. Thay vào đó, các em cần học cách sử dụng AI mà không đánh mất khả năng tự suy nghĩ. Một bài tập do AI tạo ra có thể rất nhanh, nhưng nếu học sinh không hiểu nội dung thì giá trị học tập gần như không còn. Ngược lại, nếu học sinh tự suy nghĩ trước, sau đó sử dụng AI để kiểm tra, đặt câu hỏi, tìm thêm góc nhìn hoặc đơn giản hóa một khái niệm khó, công nghệ có thể trở thành một công cụ học tập rất mạnh.
Đây cũng có thể là một kỹ năng quan trọng trong thị trường lao động tương lai. Khi AI ngày càng phổ biến, lợi thế không nhất thiết thuộc về người biết sử dụng AI để làm mọi thứ, mà có thể thuộc về người biết khi nào nên sử dụng AI và khi nào phải tự mình suy nghĩ.
Giáo dục không phải là cuộc đua xem ai dùng AI nhanh hơn
Tranh luận về AI trong giáo dục Úc cho thấy một điều rất rõ: không phải trường học nào cũng muốn chạy theo công nghệ chỉ vì công nghệ đang phát triển nhanh. Một số trường nhìn thấy cơ hội để AI giảm tải cho giáo viên, hỗ trợ học sinh và phát hiện sớm những vấn đề trong quá trình học tập. Những trường khác lại lo ngại rằng việc sử dụng AI quá mức có thể khiến học sinh bỏ qua những trải nghiệm cần thiết để phát triển tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề.
Có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không phải là “AI có nên xuất hiện trong lớp học hay không?”, mà là:
“Làm thế nào để AI giúp học sinh học tốt hơn mà không học thay các em?” Đây sẽ là một trong những bài toán lớn của giáo dục Úc trong những năm tới.
Đối với học sinh Việt Nam đang du học tại Úc, hiểu được sự thay đổi này cũng rất quan trọng. AI có thể là một công cụ hỗ trợ học tập mạnh mẽ, nhưng khả năng tự nghiên cứu, tư duy phản biện, viết bằng chính năng lực của mình và chịu trách nhiệm với kết quả học tập vẫn là những năng lực không thể giao hoàn toàn cho máy móc.
Nguồn: ABC
